Wzory pism · Prawo spadkowe
Pozew o zachowek: wzór, opłata i ile wynosi zachowek
Gotowy wzór do skopiowania, sposób obliczenia kwoty zachowku, wysokość opłaty sądowej, właściwy sąd i 5-letni termin przedawnienia. Każda teza z numerem artykułu, żebyś sprawdził ją samodzielnie.
Stan prawny na 24 lipca 2026. To ogólna informacja prawna, nie porada w indywidualnej sprawie.
W skrócie
Zachowek to pieniężne roszczenie najbliższej rodziny pominiętej w spadku i wynosi połowę udziału ustawowego, a dla osoby małoletniej lub trwale niezdolnej do pracy dwie trzecie tego udziału (art. 991 § 1 KC). Pozew o zachowek składasz do sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, płacisz opłatę w wysokości 5 procent żądanej kwoty, a roszczenie przedawnia się po 5 latach (art. 1007 KC). Zachowku żąda się w pieniądzu, także od osoby obdarowanej przez spadkodawcę za życia.
Wysokość
Ile wynosi zachowek i jak go obliczyć
Zachowek liczysz w trzech krokach. Najpierw ustalasz, jaki udział w spadku przypadłby uprawnionemu, gdyby dziedziczył z ustawy. Potem mnożysz ten udział przez ułamek zachowkowy: 1/2 dla dorosłego zdolnego do pracy albo 2/3 dla małoletniego lub osoby trwale niezdolnej do pracy (art. 991 § 1 KC). Na końcu odnosisz wynik do wartości spadku powiększonej o doliczane darowizny, czyli do tak zwanego substratu zachowku.
| Kto dziedziczyłby z ustawy | Udział ustawowy | Zachowek (1/2) | Zachowek gdy 2/3 |
|---|---|---|---|
| Jedyne dziecko | całość (1/1) | 1/2 spadku | 2/3 spadku |
| Dwoje dzieci (każde) | 1/2 | 1/4 spadku | 1/3 spadku |
| Małżonek i jedno dziecko (dla dziecka) | 1/2 | 1/4 spadku | 1/3 spadku |
| Sam małżonek (brak dzieci i rodziców) | całość (1/1) | 1/2 spadku | 2/3 spadku |
Przykład liczbowy. Spadkodawca zostawił mieszkanie warte 600 000 zł i całość zapisał w testamencie jednej z dwóch córek. Druga córka dziedziczyłaby z ustawy 1/2, więc jej zachowek to połowa z tej połowy, czyli 1/4 z 600 000 zł, to jest 150 000 zł. Tyle może żądać w pozwie o zachowek od siostry, która przejęła całe mieszkanie.
Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni, dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach połowa wartości tego udziału (zachowek).
Koszty
Ile kosztuje pozew o zachowek
Opłata od pozwu o zachowek jest stosunkowa: wynosi 5 procent kwoty, której żądasz (art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Im wyższy zachowek wpisujesz w pozew, tym wyższa opłata, dlatego wartość roszczenia warto policzyć rzetelnie. Opłatę wnosisz z góry, a po wygranej sąd zasądza jej zwrot od strony pozwanej.
| Żądany zachowek | Opłata 5 procent | Sąd |
|---|---|---|
| 20 000 zł | 1000 zł | rejonowy |
| 50 000 zł | 2500 zł | rejonowy |
| 100 000 zł | 5000 zł | rejonowy |
| 150 000 zł | 7500 zł | okręgowy |
Jeżeli nie stać Cię na opłatę, złóż razem z pozwem wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach na urzędowym formularzu (art. 102 ustawy o kosztach sądowych). Do kosztów sprawy dojdzie zwykle opinia biegłego rzeczoznawcy, który wyceni nieruchomość albo firmę wchodzącą do spadku, bo od tej wyceny zależy wartość zachowku.
art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz art. 17 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego
Właściwość
Do jakiego sądu składa się pozew o zachowek
Sprawy o zachowek rozpoznaje wyłącznie sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 39 KPC). Nie ma tu znaczenia, gdzie mieszkasz Ty ani gdzie leży odziedziczone mieszkanie. Jeżeli miejsca zwykłego pobytu zmarłego nie da się ustalić, właściwy jest sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy albo jego część.
- Wartość zachowku do 100 000 zł włącznie: pozew składasz w sądzie rejonowym.
- Wartość zachowku powyżej 100 000 zł: właściwy jest sąd okręgowy (art. 17 pkt 4 KPC).
- Zawsze wybierasz sąd w okręgu ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a nie swojego.
Zanim złożysz pozew, warto skierować do zobowiązanego wezwanie do zapłaty zachowku z krótkim terminem. Data wezwania wyznacza początek naliczania odsetek za opóźnienie, a dokument pokazuje sądowi, że próbowałeś rozwiązać sprawę polubownie. Wezwanie nie jest obowiązkowe, ale bywa tańsze i szybsze niż od razu proces.
Wzór do skopiowania
Pozew o zachowek: wzór
Poniższy wzór obejmuje najczęstszy wariant: dziecko pominięte w testamencie żąda zapłaty zachowku od spadkobiercy, który przejął cały majątek. Uzupełnij pola w nawiasach kwadratowych, wydrukuj w dwóch egzemplarzach (jeden dla sądu, jeden dla strony pozwanej) i podpisz odręcznie.
[Miejscowość], [data]
Sąd Rejonowy w [miasto]
[Numer] Wydział Cywilny
[adres sądu]
Powód: [imię i nazwisko], PESEL [numer]
[adres zamieszkania]
Pozwana / Pozwany: [imię i nazwisko]
[adres zamieszkania]
Wartość przedmiotu sporu: [kwota] zł
Pozew o zapłatę zachowku
Wnoszę o:
1. zasądzenie od pozwanej / pozwanego na rzecz powoda kwoty [kwota] zł tytułem zachowku po zmarłym [imię i nazwisko spadkodawcy], wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia [data wezwania do zapłaty] do dnia zapłaty;
2. zasądzenie od pozwanej / pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Uzasadnienie
[Imię i nazwisko spadkodawcy] zmarł w dniu [data] w [miejscowość]. Powód jest [synem / córką] spadkodawcy, a więc osobą uprawnioną do zachowku z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego.
Spadkodawca w testamencie z dnia [data] do całości spadku powołał pozwaną / pozwanego, pomijając powoda. Postanowieniem z dnia [data] Sąd Rejonowy w [miasto] stwierdził nabycie spadku [albo: sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia z dnia (data)].
Gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego, powodowi przypadłby udział [ułamek] spadku. Wartość spadku wynosi [kwota] zł i obejmuje [np. lokal mieszkalny przy ul. ...]. Należny powodowi zachowek stanowi połowę wartości udziału ustawowego i wynosi [kwota] zł.
Pismem z dnia [data] powód wezwał pozwaną / pozwanego do zapłaty zachowku w terminie [liczba] dni. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi, dlatego pozew jest konieczny i uzasadniony.
[podpis powoda]
Załączniki:
1. odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy
2. odpis skrócony aktu urodzenia powoda
3. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia
4. wezwanie do zapłaty wraz z dowodem nadania
5. potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej
6. odpis pozwu wraz z załącznikami dla strony pozwanej
Najczęstszy błąd w samodzielnie pisanych pozwach o zachowek to zaniżona lub zawyżona wartość przedmiotu sporu. Zaniżysz, stracisz część należnej kwoty, bo sąd zwykle nie zasądzi więcej, niż żądasz. Zawyżysz, przepłacisz opłatę i ryzykujesz, że przegrasz w części, płacąc koszty przeciwnika. Wartość nieruchomości warto oszacować według cen rynkowych z dnia orzekania, a nie z dnia śmierci.
Termin
Przedawnienie zachowku: ile masz czasu
Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach, a bieg terminu zależy od tego, przeciw komu kierujesz żądanie. Wobec spadkobiercy 5 lat liczysz od ogłoszenia testamentu. Wobec osoby, którą spadkodawca obdarował za życia, termin biegnie od otwarcia spadku, czyli od dnia śmierci (art. 1007 KC). To najważniejsza data w całej sprawie, bo po jej upływie druga strona może odmówić zapłaty, powołując się na przedawnienie.
- Zachowek od spadkobiercy z testamentu: 5 lat od ogłoszenia testamentu.
- Zachowek od osoby obdarowanej: 5 lat od dnia śmierci spadkodawcy.
- Uzupełnienie zachowku, gdy dostałeś za mało: 5 lat od ogłoszenia testamentu.
Jeśli do końca terminu zostało niewiele czasu, samo złożenie pozwu przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 KC), więc nawet niedopracowany pozew wniesiony w terminie ratuje roszczenie, a szczegóły uzupełnisz w toku sprawy. Nie czekaj z tym do ostatnich tygodni, bo skompletowanie odpisu aktu zgonu, postanowienia o nabyciu spadku i wyceny majątku też zajmuje czas.
Darowizny
Zachowek od darowizny i od mieszkania przepisanego za życia
Częsty scenariusz: rodzic za życia przepisał mieszkanie jednemu dziecku, a po śmierci okazuje się, że spadek jest pusty. Prawo temu przeciwdziała. Do podstawy obliczenia zachowku dolicza się wartość darowizn uczynionych przez spadkodawcę (art. 993 KC), a jeśli w samym spadku nie ma z czego zapłacić, uprawniony może żądać zachowku wprost od osoby obdarowanej (art. 1000 KC). Dzięki temu darowizna nie pozwala obejść zachowku.
Są jednak granice. Nie dolicza się darowizn drobnych, zwyczajowo przyjętych, ani darowizn sprzed więcej niż 10 lat przed śmiercią na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 KC). Darowizny między najbliższą rodziną, na przykład z rodzica na dziecko, dolicza się natomiast bez względu na to, ile lat minęło. Szczegóły rozliczenia opisaliśmy w osobnym poradniku o zachowku od darowizny.
Najczęstsze pytania
Pozew o zachowek: pytania i odpowiedzi
Ile wynosi zachowek?
Zachowek wynosi połowę wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy, zachowek wynosi dwie trzecie tego udziału (art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego). Najpierw ustalasz udział ustawowy, potem mnożysz go przez 1/2 albo 2/3, a wynik odnosisz do wartości spadku.
Ile kosztuje pozew o zachowek?
Opłata sądowa od pozwu o zachowek jest stosunkowa i wynosi 5 procent dochodzonej kwoty (art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Przy żądaniu 80 000 zł zapłacisz 4000 zł, przy 40 000 zł zapłacisz 2000 zł. Opłatę wnosisz z góry, razem z pozwem, a po wygranej sąd zasądza jej zwrot od pozwanego.
Do jakiego sądu składa się pozew o zachowek?
Pozew o zachowek składasz do sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 39 Kodeksu postępowania cywilnego). O tym, czy jest to sąd rejonowy czy okręgowy, decyduje kwota: do 100 000 zł włącznie sprawę rozpoznaje sąd rejonowy, powyżej 100 000 zł sąd okręgowy (art. 17 pkt 4 KPC).
Ile lat na zachowek po rodzicach?
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat. Wobec spadkobiercy termin liczy się od ogłoszenia testamentu, a wobec osoby obdarowanej za życia spadkodawcy od otwarcia spadku, czyli od dnia śmierci (art. 1007 Kodeksu cywilnego). Po upływie tych 5 lat druga strona może uchylić się od zapłaty, powołując się na przedawnienie.
Komu należy się zachowek?
Zachowek należy się zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, ale tylko tym, którzy byliby powołani do spadku z ustawy w danej sytuacji (art. 991 § 1 KC). Jeżeli zmarły miał dzieci, to one i małżonek mają prawo do zachowku, a rodzice już nie. Rodzeństwo spadkodawcy nigdy nie ma prawa do zachowku.
Czy zachowek należy się od darowizny?
Tak. Do podstawy obliczenia zachowku dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę (art. 993 KC). Jeżeli spadkodawca za życia rozdał majątek darowiznami, uprawniony może żądać zachowku także od obdarowanego (art. 1000 KC). Nie dolicza się jednak darowizn sprzed ponad 10 lat na rzecz osób spoza kręgu spadkobierców i uprawnionych.
Czy zachowek płaci się w pieniądzu?
Co do zasady tak. Zachowek jest roszczeniem pieniężnym: uprawniony żąda zapłaty konkretnej sumy, a nie wydania rzeczy ze spadku (art. 991 § 2 KC). Nie masz prawa domagać się przepisania mieszkania czy konkretnego przedmiotu. Strony mogą jednak dobrowolnie umówić się na przekazanie rzeczy zamiast pieniędzy.
Czy można stracić prawo do zachowku?
Tak. Prawa do zachowku nie ma osoba skutecznie wydziedziczona w testamencie z przyczyn z art. 1008 KC, osoba uznana za niegodną dziedziczenia oraz małżonek, przeciwko któremu spadkodawca wystąpił o rozwód lub separację z jego winy. Zachowek przepada też, gdy uprawniony odrzucił spadek albo zrzekł się dziedziczenia w umowie ze spadkodawcą.
Nie wiesz, ile zachowku Ci się należy?
Opisz swoją sytuację spadkową, a prawnik przygotuje pisemną odpowiedź z podstawą prawną w 24 h. Zanim zapłacisz, sprawdzisz w bazie, czy identyczne pytanie ma już gotową odpowiedź.
Powiązane
Czytaj dalej
Zachowek, dział spadku, testament i dziedziczenie ustawowe.
Ułamki zachowkowe, przykłady liczbowe i kto ma do niego prawo.
Komplet wzorów z podstawą prawną i instrukcją wypełnienia.