Najpoważniejsze słabe strony upadłości konsumenckiej to utrata majątku, w tym całego majątku wspólnego małżonków, jawny wpis w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, plan spłaty trwający do 84 miesięcy przy rażącym niedbalstwie, brak ochrony dla poręczyciela oraz zamknięty katalog długów, których sąd nie umorzy: alimentów, grzywien i odszkodowań za przestępstwo.
Poradniki opisują upadłość konsumencką jako restart. To prawda, ale nie cała. Od nowelizacji z 24 marca 2020 roku sąd nie oddala już wniosku dlatego, że dłużnik sam doprowadził do swojego zadłużenia, więc próg wejścia jest niski jak nigdy. Cena wciąż jest jednak realna i płaci się ją przez kilka lat. Poniżej opisujemy ją bez lukru, bo lepiej poznać koszty przed złożeniem wniosku niż w połowie planu spłaty.
Tracisz majątek, w tym ten, który uważasz za rodzinny
Z dniem ogłoszenia upadłości Twój majątek staje się masą upadłości i sprzedaje go syndyk. Mieszkanie własnościowe, dom, działka, samochód o realnej wartości, oszczędności, akcje: wszystko to idzie na zaspokojenie wierzycieli. Ustawa zostawia Ci część wynagrodzenia wolną od zajęcia, przedmioty codziennego użytku, narzędzia potrzebne do pracy oraz, po sprzedaży mieszkania, kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy. To zabezpieczenie dachu nad głową, a nie rekompensata za utraconą nieruchomość.
Najbardziej bolesny jest jednak przepis, o którym mało kto wie przed pierwszą rozmową z prawnikiem. Jeżeli pozostajesz we wspólności majątkowej, do masy upadłości wchodzi cały majątek wspólny, a nie Twoja połowa.
Art. 124 ust. 1 prawa upadłościowego: Z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa. Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny.
Twój małżonek nie odzyskuje więc swojej połowy mieszkania ani samochodu. Może jedynie zgłosić syndykowi wierzytelność z tytułu udziału w majątku wspólnym i stanąć w kolejce razem z bankami (art. 124 ust. 3). W praktyce oznacza to, że upadłość jednej osoby uderza w finanse całego gospodarstwa domowego. Wyjątkiem są przedmioty służące wyłącznie małżonkowi do prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, ale i one wracają do masy, jeżeli zostały kupione do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed złożeniem wniosku.
Poręczyciel i współkredytobiorca zostają z długiem
To druga rzecz, która zaskakuje najczęściej. Umorzenie Twoich zobowiązań nie zwalnia osób, które za Ciebie poręczyły. Bank nadal może żądać całej kwoty od poręczyciela, współkredytobiorcy albo właściciela nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę zabezpieczającą Twój dług.
Art. 491(15) ust. 5 prawa upadłościowego: Ustalenie planu spłaty wierzycieli nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela upadłego oraz współdłużnika upadłego ani praw wynikających z hipoteki, zastawu, zastawu rejestrowego, zastawu skarbowego oraz hipoteki morskiej, jeśli były one ustanowione na mieniu osoby trzeciej.
Jeżeli kredyt poręczyli Ci rodzice albo rodzeństwo, upadłość przenosi problem na nich, a nie likwiduje go. Warto policzyć to wcześniej i porozmawiać z poręczycielem, zanim dowie się o wszystkim z wezwania do zapłaty. Sama relacja między Tobą a poręczycielem jest już zabezpieczona: po wykonaniu planu spłaty poręczyciel nie może domagać się od Ciebie zwrotu tego, co zapłacił, bo umorzenie działa też w tych stosunkach.
Wpis w Krajowym Rejestrze Zadłużonych jest jawny
Postępowanie upadłościowe toczy się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, a rejestr jest publiczny i bezpłatny. Obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości, o ustaleniu planu spłaty i o umorzeniu zobowiązań może sprawdzić każdy, kto wpisze Twoje imię, nazwisko i PESEL. Nie ma tu procedury usunięcia wpisu na wniosek zainteresowanego, tak jak w BIK po spłacie kredytu.
Praktyczne skutki bywają nieoczywiste. Wynajmujący mieszkanie coraz częściej sprawdza kandydatów w rejestrze. Kontrahent przy umowie o dzieło albo firma rekrutująca na stanowisko związane z odpowiedzialnością materialną również mogą tam zajrzeć. Nie jest to zakaz zawodowy ani utrata praw publicznych, ale liczyć się z tym trzeba.
Plan spłaty może trwać nawet siedem lat
Zasadą jest, że plan spłaty wierzycieli nie może być dłuższy niż 36 miesięcy. Jeżeli jednak sąd ustali, że doprowadziłeś do niewypłacalności lub istotnie zwiększyłeś jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan nie może być krótszy niż 36 miesięcy ani dłuższy niż 84 miesiące (art. 491(15) ust. 1a). Spirala chwilówek zaciąganych na spłatę wcześniejszych chwilówek bywa kwalifikowana właśnie jako rażące niedbalstwo, więc siedmioletni plan to nie teoria.
| Co sąd ustali | Długość planu spłaty | Podstawa |
|---|---|---|
| Niewypłacalność mimo należytej staranności | Do 36 miesięcy | art. 491(15) ust. 1 pkt 4 |
| Umyślność lub rażące niedbalstwo | Od 36 do 84 miesięcy | art. 491(15) ust. 1a |
| Spłata co najmniej 50 procent zobowiązań objętych planem | Do 2 lat | art. 491(15) ust. 1c |
| Spłata co najmniej 70 procent zobowiązań objętych planem | Do roku | art. 491(15) ust. 1b |
| Celowe trwonienie majątku, celowe niepłacenie | Odmowa umorzenia długów | art. 491(14a) ust. 1 pkt 1 |
Przez cały ten czas obowiązują Cię realne obowiązki. Nie możesz dokonywać czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem, corocznie do końca kwietnia składasz sprawozdanie ze swojej sytuacji majątkowej i zawodowej wraz z kopią zeznania podatkowego, a każda poprawa dochodów może skłonić wierzyciela do wniosku o zmianę planu. Życie na ściśle wyliczonym budżecie przez trzy do siedmiu lat bywa obciążające i wiele osób nie docenia tego na starcie. Jeżeli czujesz, że presja finansowa odbija się już na zdrowiu i relacjach w domu, równolegle z porządkowaniem długów warto poszukać wsparcia psychologa, bo to najczęściej pomijana część procesu wychodzenia z zadłużenia.
Nie wszystkie długi znikną
Katalog zobowiązań wyłączonych z umorzenia jest zamknięty i wynika z art. 491(21) ust. 2 prawa upadłościowego. Jeżeli Twoje zadłużenie to głównie te pozycje, upadłość konsumencka nie rozwiąże problemu, a jedynie zlikwiduje resztę.
- Zobowiązania alimentacyjne. Komornik egzekwuje je także w trakcie postępowania upadłościowego.
- Renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci.
- Grzywny orzeczone przez sąd oraz nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środek karny.
- Obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.
- Naprawienie szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem.
- Zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Ostatni punkt to pułapka, w którą wpada się przez pośpiech, a nie przez złą wolę. Zapomniany dług wobec znajomego, niezgłoszona zaległość czynszowa albo pominięty wierzyciel, którego wezwania trafiały na stary adres, mogą przetrwać całe postępowanie i wrócić po umorzeniu. Bezpieczniej jest wpisać do spisu wierzycieli również dług sporny lub prawdopodobnie przedawniony i opisać zastrzeżenia, niż go pominąć.
Kredyt po upadłości konsumenckiej: ile realnie trzeba czekać
Formalnie nic nie zabrania Ci zaciągnięcia kredytu po umorzeniu długów. Praktyka jest inna. Informacje o niewykonanych zobowiązaniach pozostają w BIK przez lata, a banki dodatkowo sprawdzają Krajowy Rejestr Zadłużonych. W okresie wykonywania planu spłaty realna zdolność kredytowa jest bliska zeru, bo Twój budżet jest rozdysponowany postanowieniem sądu. Po umorzeniu odbudowa historii zaczyna się od produktów najprostszych: rachunku z limitem, karty z zabezpieczeniem, drobnego kredytu ratalnego spłacanego terminowo.
Czy w takim razie upadłość konsumencka się opłaca
W większości przypadków tak, i to mimo wszystkich powyższych minusów. Alternatywą zwykle nie jest spokojne życie, tylko wieloletnia egzekucja komornicza, w której płacisz odsetki i koszty, nie zmniejszając kapitału. Egzekucja nie ma daty końcowej, a plan spłaty ma. Z dniem ogłoszenia upadłości postępowania egzekucyjne zostają zawieszone z mocy prawa, a po uprawomocnieniu postanowienia umorzone, więc odzyskujesz kontrolę nad wypłatą.
Rachunek wygląda inaczej w trzech sytuacjach. Po pierwsze, gdy dominują długi wyłączone z umorzenia, bo wtedy postępowanie niewiele zmienia. Po drugie, gdy jedynym wartościowym składnikiem majątku jest mieszkanie, w którym mieszka rodzina, a dług jest na tyle mały, że da się go spłacić w ugodzie. Po trzecie, gdy dług jest przedawniony i wystarczy podnieść zarzut przedawnienia w odpowiedzi na pozew albo wnieść sprzeciw od nakazu zapłaty, zamiast uruchamiać całą procedurę upadłościową.
Słabe strony upadłości konsumenckiej: pytania i odpowiedzi
Jakie są minusy upadłości konsumenckiej?
Utrata majątku łącznie z majątkiem wspólnym małżonków, jawny wpis w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, plan spłaty trwający od trzech do siedmiu lat wraz z corocznym sprawozdaniem dla sądu, brak ochrony dla poręczycieli i współdłużników oraz zamknięty katalog długów, których sąd nie umorzy. Do tego kilka lat bez realnej zdolności kredytowej.
Czy upadłość konsumencka wpływa na małżonka?
Tak, i to poważnie. Z dniem ogłoszenia upadłości powstaje rozdzielność majątkowa, ale cały dotychczasowy majątek wspólny wchodzi do masy upadłości i nie podlega podziałowi (art. 124 ust. 1). Małżonek może jedynie zgłosić syndykowi wierzytelność z tytułu udziału w tym majątku i jest zaspokajany na równi z pozostałymi wierzycielami.
Czy pracodawca dowie się o mojej upadłości?
Nie ma obowiązku zawiadamiania pracodawcy, a upadłość nie jest podstawą do zwolnienia. Syndyk kontaktuje się jednak z zakładem pracy w sprawie zajęcia części wynagrodzenia, więc dział kadr dowie się o postępowaniu z urzędowego pisma. Sam wpis w rejestrze jest publiczny, więc teoretycznie dostęp ma każdy.
Czy po upadłości konsumenckiej mogę prowadzić firmę?
Tak. Upadłość konsumencka nie oznacza zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, bo ten orzeka sąd w odrębnym postępowaniu i tylko wobec osób, które naruszyły obowiązki związane z niewypłacalnością. W czasie wykonywania planu spłaty dochody z działalności będą jednak brane pod uwagę przy ocenie Twoich możliwości zarobkowych.
Ile razy można ogłosić upadłość konsumencką?
Formalnie bez limitu, ale drugi raz z rzędu jest bardzo trudny. Sąd odmawia ustalenia planu spłaty i umorzenia zobowiązań, jeżeli w ciągu dziesięciu lat przed złożeniem wniosku prowadzono wobec Ciebie postępowanie, w którym umorzono całość lub część długów (art. 491(14a) ust. 1 pkt 2). Wyjątkiem są względy słuszności i względy humanitarne.
Co jest lepsze: upadłość konsumencka czy ugoda z wierzycielem?
Ugoda jest lepsza, gdy dług masz u jednego wierzyciela, kwota jest realna do spłaty w kilkanaście miesięcy i chcesz zachować mieszkanie. Upadłość wygrywa, gdy wierzycieli jest wielu, egzekucja trwa od lat i pochłania odsetki, a suma zadłużenia przekracza wszystko, co jesteś w stanie zarobić. Przy dużych kwotach ugoda zwykle tylko odsuwa problem.
Jeżeli po tej liście nadal uważasz, że oddłużenie jest właściwą drogą, przejdź do praktyki: warunki, treść wniosku, opłata 30 zł, przebieg postępowania i długość planu spłaty opisaliśmy krok po kroku na stronie o upadłości konsumenckiej. Znajdziesz tam także wzór uzasadnienia wniosku do wypełnienia własnymi datami.