Dług przedawnia się po sześciu latach, a jeżeli wynika ze świadczeń okresowych albo z działalności gospodarczej, po trzech latach (art. 118 Kodeksu cywilnego). Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, więc realnie termin jest zawsze dłuższy niż okrągłe trzy lub sześć lat. Przedawnienie nie umarza długu, ale wobec konsumenta zamyka wierzycielowi drogę do przymusowego dochodzenia zapłaty.
Ile lat trwa przedawnienie długu
Od 9 lipca 2018 r. podstawowy termin przedawnienia wynosi sześć lat, a nie dziesięć jak wcześniej. Krótszy, trzyletni termin dotyczy dwóch dużych grup roszczeń: świadczeń okresowych, czyli takich, które wracają cyklicznie, oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ta druga kategoria jest w praktyce najważniejsza, bo obejmuje niemal wszystkie długi wobec banków, firm pożyczkowych, operatorów telekomunikacyjnych i dostawców mediów.
Art. 118 Kodeksu cywilnego: Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
| Rodzaj długu | Termin przedawnienia | Podstawa |
|---|---|---|
| Kredyt bankowy, pożyczka, chwilówka | 3 lata | art. 118 KC |
| Abonament telefoniczny, internet, telewizja | 3 lata | art. 118 KC |
| Czynsz najmu i opłaty za media | 3 lata | art. 118 KC |
| Faktura między przedsiębiorcami | 3 lata | art. 118 KC |
| Pożyczka prywatna między osobami fizycznymi | 6 lat | art. 118 KC |
| Dług stwierdzony prawomocnym wyrokiem lub nakazem zapłaty | 6 lat | art. 125 KC |
| Mandat za jazdę bez biletu | 1 rok | art. 778 KC |
| Roszczenia z umowy sprzedaży zawartej w zakresie działalności przedsiębiorstwa | 2 lata | art. 554 KC |
Zasada końca roku kalendarzowego bywa mylona najczęściej. Jeżeli rata kredytu stała się wymagalna 15 marca 2022 r., trzyletni termin nie kończy się 15 marca 2025 r., ale 31 grudnia 2025 r. Ta reguła nie działa tylko wtedy, gdy termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata, na przykład przy rocznym przedawnieniu roszczeń z umowy przewozu.
Od kiedy liczy się przedawnienie długu
Bieg przedawnienia zaczyna się w dniu, w którym roszczenie stało się wymagalne, czyli w dniu następującym po upływie terminu zapłaty. Nie liczysz go od dnia zawarcia umowy, od pierwszego wezwania do zapłaty ani od sprzedaży długu firmie windykacyjnej. Przy kredytach i pożyczkach spłacanych w ratach każda rata przedawnia się osobno, licząc od jej własnego terminu płatności.
Wyjątkiem jest sytuacja, w której bank wypowiedział umowę kredytu i postawił całość zadłużenia w stan natychmiastowej wykonalności. Wtedy cała pozostała kwota staje się wymagalna z upływem okresu wypowiedzenia i od tej daty liczysz jeden termin dla całego długu. Dlatego w sporze z funduszem sekurytyzacyjnym data wypowiedzenia umowy kredytowej jest zwykle najważniejszym dokumentem w sprawie.
Co przerywa bieg przedawnienia długu
Przerwanie jest dla dłużnika najbardziej niekorzystnym zdarzeniem, bo po przerwaniu termin biegnie od nowa w pełnej długości (art. 124 KC). Katalog jest zamknięty i po zmianach z 2022 r. węższy niż podaje wiele starszych poradników. Obecnie bieg przedawnienia przerywa tylko czynność przed sądem lub innym organem powołanym do dochodzenia roszczeń oraz uznanie roszczenia przez dłużnika.
Art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego: Bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, jak również przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.
Zwróć uwagę na jedną istotną zmianę. Wszczęcie mediacji oraz zawezwanie do próby ugodowej już nie przerywają przedawnienia, tylko je zawieszają na czas trwania tego postępowania (art. 121 pkt 5 i 6 KC). Różnica jest duża: po zawieszeniu termin biegnie dalej od miejsca, w którym się zatrzymał, a nie od początku. Poradniki napisane przed 30 czerwca 2022 r. nadal opisują to po staremu, więc warto sprawdzać datę publikacji każdego tekstu na ten temat.
W praktyce najgroźniejsze dla dłużnika jest uznanie roszczenia, bo można go dokonać zupełnie nieświadomie. Uznaniem bywa podpisanie ugody, wniosek o rozłożenie długu na raty, prośba o umorzenie odsetek, a nawet zapłata niewielkiej części zadłużenia. Windykatorzy telefoniczni pytają o „symboliczne pięćdziesiąt złotych na dobrą wolę” właśnie dlatego, że taka wpłata potrafi wyzerować licznik przedawnienia, który był już prawie na końcu.
- Przerywa: pozew, wniosek o nadanie klauzuli wykonalności, wniosek egzekucyjny do komornika, wniosek o zabezpieczenie.
- Przerywa: uznanie długu, ugoda, wniosek o raty, wpłata części zadłużenia.
- Zawiesza: mediacja i zawezwanie do próby ugodowej, przez czas trwania postępowania.
- Nie ma wpływu: wezwanie do zapłaty od windykatora, telefon, SMS, wpis do rejestru dłużników.
Ostatni punkt zaskakuje najczęściej. Pisma od firmy windykacyjnej, nawet zatytułowane „ostateczne wezwanie przedsądowe”, nie są czynnością przed sądem i nie przerywają przedawnienia. Dopiero złożenie pozwu wywołuje ten skutek. Po stronie wierzyciela wniosek jest odwrotny: im dłużej czeka z niezapłaconą fakturą, tym bliżej terminu, dlatego przedsiębiorcy często wolą wystawić niezapłaconą fakturę i odzyskać z niej pieniądze albo skierować sprawę do sądu, zanim roszczenie się przedawni.
Czy przedawniony dług trzeba zapłacić
Formalnie dług nadal istnieje, ale staje się zobowiązaniem naturalnym, którego nie da się wyegzekwować wbrew woli dłużnika. Wobec konsumenta ustawa idzie dalej i wprost zakazuje domagania się zapłaty po upływie terminu. Jeżeli więc jesteś konsumentem, sąd powinien wziąć przedawnienie pod uwagę z urzędu, nawet gdybyś sam go nie podniósł.
Art. 117 § 21 Kodeksu cywilnego: Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.
Nie licz jednak na to, że sąd zrobi całą pracę za Ciebie. Aby ocenić przedawnienie, sąd musi znać datę wymagalności, a tę zna tylko z dokumentów złożonych przez powoda, który rzadko podkreśla, że jego roszczenie jest stare. Dlatego zarzut przedawnienia zawsze warto podnieść wyraźnie i wskazać konkretne daty. W wyjątkowych wypadkach sąd może zresztą pominąć upływ terminu wobec konsumenta, jeżeli wymagają tego względy słuszności (art. 1171 KC).
Przedsiębiorcy są w gorszej sytuacji: wobec nich sąd nie bada przedawnienia sam z siebie. Firma, która nie podniesie zarzutu w odpowiednim momencie, przegra sprawę o dawno przedawnioną fakturę.
Jak podnieść zarzut przedawnienia
Zarzut przedawnienia zgłaszasz w pierwszym pismie procesowym w sprawie. Jeżeli dostałeś z sądu nakaz zapłaty, tym pismem jest sprzeciw i masz na niego dwa tygodnie od doręczenia. Sam telefon do sądu ani rozmowa z windykatorem nic tu nie dają, potrzebne jest pismo. Wystarczy jedno jasne zdanie wraz z datami, na przykład: roszczenie stało się wymagalne 10 maja 2021 r., a pozew wniesiono w 2026 r., wobec czego podnoszę zarzut przedawnienia.
Najczęstszy scenariusz w sprawach o stare długi konsumenckie wygląda tak: fundusz kupuje portfel wierzytelności, składa pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym i liczy na to, że dłużnik nie zareaguje. Jeżeli zareagujesz, sprawa trafia do zwykłego trybu, gdzie powód musi przedstawić umowę i rozliczenie. Gotowy wzór pisma wraz z listą zarzutów zebraliśmy na stronie o tym, jak wnieść sprzeciw od nakazu zapłaty.
Przedawnienie długu a komornik
Jeżeli sprawa zakończyła się prawomocnym wyrokiem albo nakazem zapłaty, przedawnienie liczysz na nowo i wynosi ono sześć lat od uprawomocnienia (art. 125 KC). Każdy wniosek egzekucyjny przerywa ten termin, dlatego dług u komornika może być dochodzony bardzo długo. Umorzenie egzekucji nie kasuje długu, a jedynie kończy konkretne postępowanie.
Zdarza się jednak, że komornik prowadzi egzekucję z tytułu, który zdążył się przedawnić po zakończeniu poprzedniego postępowania. Wtedy nie wystarczy napisać do komornika, bo on nie ocenia przedawnienia samodzielnie. Właściwą drogą jest powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego), które wnosi się do sądu, a nie do komornika.
Przedawnienie długu a wpis w BIK i KRD
Przedawnienie i wpis w rejestrze to dwie osobne sprawy. Dług może być przedawniony, a nadal widnieć w Krajowym Rejestrze Długów czy w bazach BIK, bo rejestry opisują historię zobowiązania, a nie jego wymagalność. Usunięcie wpisu wymaga odrębnego wniosku do podmiotu, który go dokonał, i zwykle udaje się dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu sporu na Twoją korzyść albo po upływie ustawowych okresów przetwarzania danych.
Trzy daty, od których zależy wszystko
Zanim napiszesz jakiekolwiek pismo, ustal trzy daty i zapisz je na kartce. Pierwsza: kiedy roszczenie stało się wymagalne, czyli kiedy minął termin zapłaty albo kiedy upłynęło wypowiedzenie umowy kredytu. Druga: kiedy ostatni raz cokolwiek zapłaciłeś lub podpisałeś w tej sprawie, bo to potencjalne uznanie długu. Trzecia: kiedy powód wniósł pozew, co znajdziesz w nakazie zapłaty lub w aktach sprawy.
Jeżeli między pierwszą a trzecią datą minęło więcej niż trzy lata licząc do końca roku kalendarzowego, a druga data nie wypada w tym okresie, zarzut przedawnienia ma realne szanse. To najprostszy test, jaki możesz zrobić samodzielnie w kilka minut, jeszcze przed rozmową z prawnikiem. Jeśli sprawa dotyczy długu sprzedanego funduszowi, sprawdź dodatkowo, czy do pozwu dołączono pełną umowę przelewu wierzytelności, bo jej brak jest drugim najczęstszym powodem przegranej powoda.