Obdarowany broni się przed skargą pauliańską skutecznie na cztery sposoby: upływem pięciu lat od aktu (art. 534 KC), wykazaniem, że dłużnik po darowiźnie nadal był wypłacalny, zaspokojeniem wierzyciela albo wskazaniem mu innego majątku dłużnika (art. 533 KC) oraz podważeniem samego długu. Argument „nie wiedziałem o długach” przy darowiźnie nie działa w ogóle, bo art. 528 KC wprost go wyłącza. Mimo to wielu pozwanych zaczyna obronę właśnie od niego.
Ten tekst jest dla osoby, która dostała z sądu odpis pozwu o uznanie za bezskuteczną darowizny, sprzedaży albo umowy dożywocia, zawartej z rodzicem, małżonkiem czy rodzeństwem. Pełny obraz instytucji, z przesłankami, terminami i kosztami po stronie wierzyciela, opisujemy na stronie skarga pauliańska. Tutaj skupiamy się na jednym: co napisać w odpowiedzi na pozew, żeby mieszkanie nie trafiło na licytację.
Pozwanym jesteś Ty, a nie dłużnik: co z tego wynika
Skarga pauliańska jest kierowana przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść (art. 531 § 1 KC). Dłużnik, czyli najczęściej rodzic albo małżonek, który przepisał na Ciebie majątek, nie jest stroną. Może zeznawać jako świadek, ale to Ty odpowiadasz na pozew, ponosisz koszty przegranej i to z Twojej nieruchomości komornik będzie prowadził egzekucję.
Ważne jest też to, czego wyrok nie robi. Nie unieważnia darowizny i nie przenosi własności z powrotem na dłużnika. Nieruchomość zostaje Twoja, ale jeden konkretny wierzyciel, ten, który wygrał, może z niej egzekwować swój dług tak, jakby nadal należała do dłużnika. Nie odpowiadasz całym swoim majątkiem, tylko tą rzeczą, i tylko do wysokości długu wobec powoda.
Art. 528 KC: Jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Zarzuty, które działają
Poniższa tabela zbiera linie obrony, które realnie prowadzą do oddalenia powództwa albo do ugody na korzystnych warunkach. Kolejność odpowiada temu, jak często przesądzają sprawę.
| Zarzut | Przepis | Kiedy działa | Czym go wykazać |
|---|---|---|---|
| Upływ terminu | art. 534 KC | Pozew wpłynął do sądu po 5 latach od daty aktu | Wypis aktu notarialnego i data wpływu pozwu z pieczęci sądu |
| Brak pokrzywdzenia | art. 527 § 2 KC | Dłużnik po darowiźnie miał, i ma dziś, majątek wystarczający na spłatę | Odpisy ksiąg innych nieruchomości, udziały w spółkach, zaświadczenia o dochodach dłużnika |
| Zaspokojenie albo wskazanie mienia | art. 533 KC | Dług powoda jest mniejszy niż wartość rzeczy albo dłużnik ma inny majątek | Potwierdzenie przelewu albo konkretne składniki majątku dłużnika z dowodami |
| Brak albo przedawnienie długu | art. 117 i 118 KC | Wierzyciel nie ma prawomocnego tytułu, a dług jest sporny lub przedawniony | Terminy wymagalności, brak przerwania biegu przedawnienia |
| Brak legitymacji powoda | art. 509 KC | Pozywa nabywca wierzytelności, który nie wykazał skutecznej cesji | Żądanie przedłożenia umowy przelewu i dowodu przejścia konkretnej wierzytelności |
| Dobra wiara i ekwiwalent | art. 527 § 1 KC | Tylko przy czynności odpłatnej: kupiłeś po cenie rynkowej i nie wiedziałeś o długach | Operat albo porównanie cen, przelew ceny, brak więzi z dłużnikiem |
Termin sprawdzasz od daty podpisania aktu notarialnego, nie od wpisu do księgi wieczystej i nie od dnia, w którym dostałeś pozew. Liczy się dzień wpływu pozwu do sądu. To termin zawity: sąd bierze go pod uwagę sam, a Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 grudnia 2024 r. (SK 89/19) potwierdził, że pięć lat to granica bez wyjątków. Warto go jednak wskazać wprost, z wypisem aktu.
Wypłacalność dłużnika jest drugim filarem i często najmocniejszym. Czynność pokrzywdza wierzycieli tylko wtedy, gdy przez nią dłużnik stał się niewypłacalny albo bardziej niewypłacalny. Jeżeli ojciec podarował Ci mieszkanie, ale został mu dom, udziały albo stała pensja, z której komornik może ściągać, wierzyciel nie został pokrzywdzony. Sąd ocenia to na dzień zamknięcia rozprawy, więc liczy się także to, co dłużnik ma dziś.
Coraz częściej powodem nie jest pierwotny wierzyciel, tylko fundusz albo firma, która odkupiła niezapłaconą fakturę od kontrahenta dłużnika. Wtedy powód musi udowodnić, że skutecznie nabył właśnie tę wierzytelność. Wyciąg z załącznika do umowy cesji bez możliwości weryfikacji bywa za słabym dowodem, a bez legitymacji powództwo jest oddalane niezależnie od wszystkiego innego.
Zarzuty, które przegrywają
Są argumenty, które brzmią przekonująco przy kuchennym stole, a w sądzie nic nie ważą. Warto je znać, żeby nie budować na nich odpowiedzi na pozew i nie tracić terminu na te, które działają.
- „Nie wiedziałem o długach ojca”. Przy darowiźnie bez znaczenia (art. 528 KC). Przy sprzedaży osobie bliskiej działa przeciwko Tobie domniemanie z art. 527 § 3 KC.
- „Mieszkanie ma kredyt większy niż jego wartość, wierzyciel i tak nic by nie dostał”. Ten argument wygrywał do 2025 r. Uchwała 7 sędziów SN z 19 marca 2025 r. (III CZP 9/24) przesądziła, że przy nieruchomości obciążonej hipoteką liczy się wzrost nadwyżki długów nad majątkiem dłużnika, a nie wynik hipotetycznej licytacji.
- „Dłużnik ogłosił upadłość, więc tylko syndyk może pozwać”. Uchwała 7 sędziów SN z 14 czerwca 2023 r. (III CZP 84/22) przyjęła, że upadłość dłużnika nie odbiera wierzycielowi prawa do skargi pauliańskiej.
- „Mam dzieci i nie mam gdzie mieszkać”. Sytuacja rodzinna obdarowanego nie jest przesłanką oddalenia powództwa. Może mieć znaczenie przy ugodzie i rozłożeniu spłaty, nie przy wyroku.
- „Darowizna była obiecana od lat”. Liczy się data czynności prawnej, czyli aktu, a nie wcześniejsze deklaracje ustne.
Skarga pauliańska co grozi obdarowanemu
Po przegranej grozi Ci egzekucja z tej jednej nieruchomości do wysokości długu powoda oraz obowiązek zwrotu kosztów procesu. Opłata od pozwu wynosi 5 % wartości przedmiotu sporu, a wartością jest niższa z kwot: dług albo wartość darowizny. Do tego koszty zastępstwa procesowego powoda według stawek minimalnych, podwyższonych od 1 stycznia 2026 r. w części kategorii spraw. Wierzyciele obdarowanego ustępują powodowi pierwszeństwa przy tej rzeczy (art. 532 KC).
Jeżeli w pozwie jest wniosek o zabezpieczenie, w księdze wieczystej pojawi się zakaz zbywania i obciążania nieruchomości. Nie sprzedasz jej i nie weźmiesz pod nią kredytu, dopóki sprawa trwa. Na postanowienie o zabezpieczeniu przysługuje zażalenie i warto je rozważyć, gdy zakaz obejmuje nieruchomość wartą wielokrotnie więcej niż dług.
Kiedy opłaca się zapłacić wierzycielowi z art. 533 KC
Art. 533 KC pozwala zakończyć sprawę bez wyroku: zaspokajasz wierzyciela albo wskazujesz mu mienie dłużnika wystarczające do zaspokojenia. To rozwiązanie jest rzadko omawiane, a w wielu rodzinnych sprawach najtańsze. Przykład: mieszkanie warte 400 000 zł, dług ojca wobec powoda 90 000 zł z odsetkami.
| Wariant | Co tracisz | Ryzyko |
|---|---|---|
| Proces i przegrana | Dług 90 000 zł egzekwowany z mieszkania, koszty procesu obu stron, koszty egzekucji | Licytacja: w pierwszym terminie cena wywołania to trzy czwarte sumy oszacowania (art. 965 KPC), więc mieszkanie sprzedaje się poniżej wartości |
| Ugoda i spłata 90 000 zł | 90 000 zł, zwykle z rozłożeniem na raty i bez części kosztów | Brak: mieszkanie zostaje, zakaz zbywania zostaje wykreślony |
| Wskazanie majątku dłużnika | Nic, jeżeli wskazane mienie faktycznie wystarcza | Mienie musi być realnie egzekwowalne; udział w spadku albo nieruchomość z hipoteką banku zwykle nie wystarczą |
Spłacając wierzyciela, możesz mieć roszczenie zwrotne wobec dłużnika, bo zapłaciłeś jego dług. W rodzinie bywa ono martwe, ale przy późniejszym dziale spadku po tym rodzicu da się je rozliczyć. Warto spisać je od razu z datą i kwotą.
Umowa dożywocia, sprzedaż i podział majątku: obrona wygląda inaczej
Gdy nie dostałeś majątku za darmo, tylko w zamian za coś, ciężar dowodu zmienia się na Twoją korzyść. Przy umowie dożywocia, sprzedaży albo podziale majątku wspólnego wierzyciel musi wykazać, że wiedziałeś albo mogłeś się dowiedzieć o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Jeżeli jesteś osobą bliską, domniemanie z art. 527 § 3 KC odwraca ten ciężar, ale można je obalić: dowodami, że płaciłeś cenę rynkową przelewem, że realnie opiekujesz się dożywotnikiem, że pieniądze ze sprzedaży trafiły do majątku dłużnika, z którego wierzyciel mógł się zaspokoić.
Przy sprzedaży za rynkową cenę pokrzywdzenia często w ogóle nie ma, bo w miejsce nieruchomości do majątku dłużnika weszły pieniądze. Problem pojawia się, gdy cena była symboliczna, zapłacona gotówką bez śladu albo od razu wróciła do kupującego.
Pytania, które zadają pozwani
Skarga pauliańska jak się bronić?
Sprawdź najpierw datę aktu i datę wpływu pozwu, bo po pięciu latach sąd oddali powództwo. Następnie zbierz dowody, że dłużnik miał i ma inny majątek, z którego wierzyciel może się zaspokoić. Zakwestionuj dług, jego wysokość i legitymację powoda. Rozważ zaspokojenie wierzyciela z art. 533 KC, gdy dług jest mały w porównaniu z wartością rzeczy.
Skarga pauliańska co grozi?
Obdarowanemu grozi egzekucja z otrzymanej rzeczy do wysokości długu powoda oraz zwrot kosztów procesu. Nie grozi mu utrata własności z mocy wyroku ani odpowiedzialność całym majątkiem. Własność traci dopiero wtedy, gdy komornik sprzeda nieruchomość na licytacji, a nadwyżkę ponad dług i koszty dostaje z powrotem.
Przegrana skarga pauliańska: czy można się odwołać?
Tak. Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja w terminie dwóch tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem, a o uzasadnienie trzeba wnieść w tygodniu od ogłoszenia. Apelacja wstrzymuje prawomocność, więc do czasu jej rozpoznania wierzyciel nie może prowadzić egzekucji z nieruchomości na podstawie wyroku pauliańskiego.
Co przygotować, zanim odpowiesz na pozew
Termin na odpowiedź wyznacza sąd i nie jest krótszy niż dwa tygodnie. Zarzuty zgłoszone później mogą zostać pominięte. Przed napisaniem odpowiedzi zbierz wypis aktu, odpis księgi wieczystej, wszystko, co wiesz o majątku i dochodach dłużnika, korespondencję z wierzycielem i, przy czynności odpłatnej, dowody zapłaty ceny. Jeżeli w sprawie pojawia się też hipoteka przymusowa wierzyciela na innej nieruchomości dłużnika, to mocny argument, że wierzyciel ma już zabezpieczenie i nie został pokrzywdzony.