Gdy matka utrudnia kontakty z dzieckiem, a sąd jeszcze ich nie ustalił, jedyną skuteczną drogą jest wniosek o ustalenie kontaktów razem z wnioskiem o zabezpieczenie na czas sprawy. Gdy postanowienie już jest, składasz wniosek o zagrożenie matce zapłatą określonej kwoty za każde naruszenie (art. 59815 KPC), a przy kolejnych naruszeniach o nakazanie zapłaty. Policja w tej sprawie nie pomoże, a samo utrudnianie kontaktów nie jest przestępstwem.
Ten tekst jest dla ojca, który od tygodni słyszy „dziecko jest chore”, „mamy plany”, „nie dziś”, albo który stoi pod drzwiami w ustalonym terminie i nikt nie otwiera. Taka sytuacja ma dwa zupełnie różne warianty i od tego, w którym jesteś, zależy całe dalsze postępowanie. Albo kontaktów nikt jeszcze formalnie nie ustalił, albo jest postanowienie sądu, wyrok rozwodowy lub ugoda, a matka ich nie wykonuje. Krok po kroku, z opłatami i wzorem żądania, pierwszy wariant opisujemy na stronie wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem. Tutaj skupiamy się na tym, co realnie możesz zrobić w obu sytuacjach i ile to może kosztować matkę.
Utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez matkę, gdy nie ma postanowienia sądu
Bez orzeczenia albo ugody nie ma czego egzekwować. Przepis mówi wprost, że rodzice ustalają kontakty wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 1131 § 1 KRO). Dopóki sąd nie rozstrzygnie, każde „nie dziś” jest formalnie tylko brakiem porozumienia. Nie istnieje procedura, w której sąd ukarze matkę za utrudnianie kontaktów, których wcześniej nie ustalił.
Dlatego pierwszy ruch to wniosek do sądu rejonowego miejsca zamieszkania dziecka (art. 569 § 1 KPC), z opłatą 100 zł. W tym samym piśmie żądasz trzech rzeczy: ustalenia harmonogramu, zabezpieczenia go na czas sprawy i zagrożenia matce zapłatą za każde naruszenie. Ten ostatni punkt sąd może dopisać już do postanowienia o zabezpieczeniu (art. 7562 § 1 pkt 2 KPC), więc nie czekasz na koniec sprawy, żeby mieć realny nacisk.
Zabezpieczenie jest tu ważniejsze niż samo postanowienie końcowe. Sprawa o kontakty trwa zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy, a postanowienie co do istoty staje się skuteczne dopiero po uprawomocnieniu (art. 579 KPC). Jeżeli w tym czasie dziecko w ogóle Cię nie widzi, więź słabnie, a matka zyskuje argument, że dziecko „Cię nie zna”. O zabezpieczeniu sąd orzeka po rozprawie, chyba że chodzi o wypadek niecierpiący zwłoki (art. 7561 KPC), więc przy całkowitym zerwaniu kontaktu napisz to wprost i poproś o pilny termin.
Utrudnianie kontaktów z dzieckiem przed rozwodem
Jeśli sprawa rozwodowa już się toczy albo właśnie ją zaczynasz, wniosek o zabezpieczenie kontaktów składasz w sądzie okręgowym, który prowadzi rozwód, a nie w sądzie rejonowym. W pozwie rozwodowym nie płacisz za to osobnej opłaty ponad 600 zł od pozwu. Sąd rozwodowy i tak ureguluje kontakty w wyroku (art. 58 § 1 KRO), ale dopiero na końcu, a rozwód z orzekaniem o winie potrafi trwać dwa lata. Pełny przebieg takiej sprawy opisujemy przy rozwodzie.
Utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez matkę, gdy postanowienie już jest
Tu zaczyna działać osobna procedura z art. 59815 do 59821 KPC. Do wniosku dołączasz odpis wykonalnego orzeczenia albo ugody zawartej przed sądem lub mediatorem (art. 59819 § 1 KPC). Sama ugoda zawarta między wami na piśmie albo w mailach nie wystarczy.
| Etap | Co składasz | Co robi sąd | Przepis |
|---|---|---|---|
| 1. Zagrożenie | Wniosek z opisem naruszeń i dowodami | Zagraża matce zapłatą oznaczonej sumy za każde kolejne naruszenie, biorąc pod uwagę jej sytuację majątkową | art. 59815 § 1 KPC |
| 2. Nakazanie zapłaty | Kolejny wniosek, gdy naruszenia trwają po doręczeniu zagrożenia | Nakazuje zapłatę stosownie do liczby naruszeń | art. 59816 § 1 KPC |
| 3. Egzekucja | Wniosek do komornika | Prawomocne postanowienie jest tytułem wykonawczym bez klauzuli | art. 59816 § 4 KPC |
| Obok | Wniosek o zwrot wydatków | Przyznaje zwrot biletów, noclegów i innych kosztów przygotowania spotkania, do którego nie doszło | art. 59817 KPC |
Każdy etap wymaga Twojego wniosku, sąd nie działa tu z urzędu (art. 59818 § 1 KPC). Pilnuj też terminu, o którym mało kto pisze: jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia ostatniego postanowienia nie złożysz kolejnego wniosku, sąd umarza postępowanie (art. 59820 KPC). Wtedy przy następnej serii odwołanych weekendów zaczynasz od zagrożenia, a nie od nakazania zapłaty.
Ile może kosztować matkę utrudnianie kontaktów
Ustawa nie podaje stawki. Sąd ustala kwotę za jedno naruszenie, uwzględniając sytuację majątkową matki, więc kwoty w orzeczeniach wahają się od kilkuset złotych do kilku tysięcy za jeden niewykonany kontakt. Przy czterech odwołanych weekendach i zagrożeniu 500 zł za każde naruszenie nakaz wynosi 2000 zł, a pieniądze trafiają do Ciebie, nie do Skarbu Państwa. Do tego dochodzi zwrot udokumentowanych kosztów dojazdu. Dla wielu matek pierwsze postanowienie o nakazaniu zapłaty działa mocniej niż kolejne rozmowy.
Kiedy sankcja nie zadziała
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 czerwca 2022 r., SK 3/20, uznał art. 59816 § 1 w związku z art. 59815 § 1 KPC za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim obejmuje sytuacje, gdy do kontaktu nie doszło przez zachowanie dziecka, którego matka nie wywołała. Jeżeli więc nastolatek sam odmawia wyjścia, a matka nic w tym kierunku nie robi, nakazu zapłaty nie dostaniesz. Linia obrony matki brzmi zwykle właśnie „ja go nie zatrzymuję, on nie chce”, dlatego dowody muszą pokazywać jej udział: wiadomości, w których odwołuje spotkania, wyjazdy planowane na Twoje weekendy, zabranie telefonu dziecku.
Utrudnianie kontaktów z dzieckiem, policja i kodeks karny
Utrudnianie kontaktów nie jest w Polsce przestępstwem. Art. 211 KK karze uprowadzenie albo zatrzymanie dziecka poniżej 15 lat wbrew woli osoby powołanej do opieki, a matka, z którą dziecko mieszka, taką osobą jest. Policja wezwana pod drzwi najwyżej sporządzi notatkę. Ta notatka ma jednak wartość jako dowód w sprawie cywilnej, bo potwierdza datę, godzinę i to, że stawiłeś się w ustalonym terminie. Jeśli chcesz mieć świadka bez angażowania policji, przyjdź z osobą trzecią albo poproś o kuratora.
Zupełnie inna sytuacja to wywiezienie dziecka za granicę bez Twojej zgody, gdy oboje macie władzę rodzicielską. Wtedy działa procedura konwencji haskiej o powrót dziecka, a nie sprawa o kontakty, i liczą się tygodnie.
Uporczywe utrudnianie kontaktów z dzieckiem, czyli kiedy sąd zmienia więcej niż harmonogram
Gdy utrudnianie trwa latami mimo sankcji, a dziecko zaczyna powtarzać zdania matki o Tobie, sąd może sięgnąć po środki z art. 109 KRO: zobowiązać rodziców do terapii rodzinnej, ustanowić nadzór kuratora nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej albo ograniczyć władzę matki w konkretnym zakresie. W skrajnych przypadkach ojcowie występują o zmianę miejsca pobytu dziecka i powierzenie im bieżącej pieczy. Sądy coraz częściej dostrzegają, że dziecko nastawiane przeciwko drugiemu rodzicowi to problem jego dobra, a nie tylko konflikt dorosłych. To jednak sprawa o ograniczenie praw rodzicielskich albo o pieczę, z opinią biegłych, i bez mocnych dowodów nie ma szans.
Przy takim konflikcie dziecko często płaci najwyższą cenę, a sąd i tak zapyta, co zrobiłeś, żeby mu to złagodzić. Konsultacja u psychologa dziecięcego albo terapeuty rodzinnego pomaga dziecku, a jednocześnie pokazuje sądowi, że myślisz o nim, a nie o wygranej z byłą partnerką.
Utrudnianie kontaktów z dzieckiem dziadkom
Dziadkowie mają własne prawo do kontaktów z wnukiem i mogą sami złożyć wniosek, bo przepisy o kontaktach stosuje się do nich odpowiednio (art. 1136 KRO). Ta sama procedura sankcji z art. 59815 KPC działa na ich rzecz, gdy kontakty ustalono. Najczęściej dotyczy to sytuacji po śmierci albo rozwodzie syna, gdy matka dziecka zrywa kontakt z całą jego rodziną.
Jakie dowody zbierać od dziś
- Każdą wiadomość z prośbą o spotkanie i każdą odmowę, z datą. Zrzuty ekranu i eksport rozmowy.
- Listę odwołanych terminów w jednej tabeli: data, godzina, powód podany przez matkę, czy stawiłeś się.
- Bilety i rachunki z dojazdów, jeśli mieszkasz daleko. Bez nich nie odzyskasz kosztów z art. 59817 KPC.
- Notatki policji albo oświadczenia świadków, którzy byli z Tobą pod drzwiami.
- Dowody Twojej więzi z dzieckiem: zdjęcia, opinia ze szkoły, udział w wywiadówkach i wizytach u lekarza.
Unikaj dwóch błędów, które sądy widzą bardzo często. Nie zatrzymuj dziecka po weekendzie w odwecie, bo wtedy to Ty naruszasz postanowienie i sam możesz dostać zagrożenie zapłatą (art. 59815 § 2 KPC). I nie pisz do matki obraźliwych wiadomości, bo trafią do akt szybciej niż Twoje prośby o spotkanie.
Kiedy wziąć prawnika
Wniosek o ustalenie kontaktów da się napisać samemu, a nasze narzędzie pomoże ułożyć harmonogram i treść żądania pod Twój przypadek. Pełnomocnik przydaje się, gdy matka ma adwokata, gdy pojawiają się zarzuty przemocy albo alkoholu, gdy sąd dopuszcza opinię biegłych albo gdy chcesz zmiany miejsca pobytu dziecka. Wtedy rodzinny prawnik z katalogu kosztuje mniej niż kolejny rok bez dziecka. Jeżeli Twoim celem jest dziecko mieszkające u obojga rodziców na zmianę, przeczytaj, kiedy sąd orzeka opiekę naprzemienną bez zgody matki.